1958 Irak Krizi Bütünleşik Tablo
TÜBİTAK /SOBAG 1001 Projesi / Proje No. 112K172
Türkiye'de Dış Politika Krizlerinde Karar Verme ve Kriz Yönetimi Süreç Analizi

logotdp

Üye Giriş

Sitemize Hoş Geldiniz

Yine Bekleriz, Dileriz Yararlı Olmuştur...

  • Üye Kayıt
Perşembe, 10 Ekim 2013 18:21

1958 Irak Krizi

Yazan
Ögeyi Oylayın
(0 oy)
TÜRKİYE DIŞ POLİTİKA KRİZLERİ  
KRİZ YÖNETİMİ BÜTÜNLEŞİK ÖZET TABLOSU     
         
GENEL BİLGİLER                 KRİZİN ADI   1958 Irak Krizi  
  DIŞ POLİTİKA KRİZİ AKTÖRLERİ   Türkiye-Irak  
  KRİZİ TETİKLEYEN BİRİM   Irak  
  HÜKÜMET YAPILARI  TÜRKİYE Çoğunluk Hükümeti  
    KARŞI TARAF Askeri Hükümet  
  SEÇİLMİŞ KARAR ALMA SÜRECİ AKTÖRLERİ TÜRKİYE    
    DEVLET BAŞKANI Celal Bayar  
    BAŞBAKAN Adnan Menderes  
    DIŞİŞLERİ BAKANI Fatin Rüştü Zorlu  
    SAVUNMA BAKANI Hasan Şemi Ergin  
    İÇİŞLERİ BAKANI    
    GENELKURMAY BAŞKANI

İ. FEYZİ MENGÜÇ 

M. RÜŞTÜ ERDELHUN

 
    BÜYÜKELÇİ/DANIŞMAN/BÜROKRAT/    
    BÜYÜKELÇİ/DANIŞMAN/BÜROKRAT/    
    RAKİP ÜLKE    
    DEVLET BAŞKANI Abdulkerim Kasım  
    BAŞBAKAN    
    DIŞİŞLERİ BAKANI    
    SAVUNMA BAKANI    
    İÇİŞLERİ BAKANI    
    GNKUR BAŞKANI    
    BÜYÜKELÇİ/DANIŞMAN/BÜROKRAT/    
    BÜYÜKELÇİ/DANIŞMAN/BÜROKRAT/    
         
  ÇATIŞMA - KRİZ İLİŞKİSİ   -Kriz bir çatışma sürecinde tetikleyici bir sözsel/eylemsel [askeri] girişimin devamında ortaya çıkıyor ise çatışma-kriz ilişkisini açıklayacak bilgi girilir Tekrarlanmayan Çatışma
  KRİZİ TETİKLEYEN OLAY   -Çatışmayı krize tetikleyen somut-özgül sözsel/eylemsel davranışın ne olduğu açıkça belirtilir  14 Temmuzda Irak yönetimine karşı yapılan askeri darbe sonucu Türkiye'nin bunu güvenlikleştirerek müdahil olmak istemesi
  KRİZİN SÜRESİ  KRİZİN TETİKLENME TARİHİ -Krizi başlatan tetikleyici davranışın ortaya çıktığı tarih açıkça belirtilir 14 July 1958
    KRİZİN SONA ERME TARİHİ -Krizin sonlanma tarihi açıkça belirtilir 31 July 1958
  KRİZİN TİPİ      
    Tarafları Açısından İki taraflı  
    Çıktığı Coğrafya Açısından Ortadoğu  
    Kriz - Zaman İlişkisi Açısından Ani Kriz  
    Krizi Çıkaran Tarafın Niyeti Açısından Dolaylı Kriz  
  KRİZİ TETİKLEYEN OLAY     OLAYIN KATEGORİSİ Askeri-güvenlik, diplomatik-siyasi ÖZET: Irak’ta 14 Temmuz 1958’de General Abdulkerim Kasım öncülüğünde gerçekleşen askeri darbe sonucunda Monarşi rejimi yıkılarak Cumhuriyet yönetimi kuruldu. Darbe esnasında Menderes'in müttefiki Irak kralı II. Faysal ve Başbakan Nuri Sait Paşa öldürüldü. Bu olaya sert bir tepki veren Menderes eski rejimin restore edilmesi için askeri müdahale bile düşünmüştür. Sonrasında ise ABD'nin böyle bir müdahaleyi istememe neticesinde bundan vazgeçilmiştir. Bu krizde gene SSCB ile ilişkiler gerilmiş karşılıklı notalar verilmiştir.
    KRİZİN TETİKLEYİCİSİ Siyasi, rejime iç tehdit, doğrudan şiddet  
    KRİZ TETİKLEYİCİSİNİN ŞEKLİ Darbe, hükümetin düşmesi, karışıklık, yeni rejim ilanı  
    KRİZİ TETİKLEYEN OLAYA İLK TEPKİ Sözlü tepki, siyasi tepki  
KRİZ YÖNETİM ANALİZ SÜRECİ         KRİZ YÖNETİM EVRESİ                KRİZ BAŞLANGIÇ EVRESİ -Krizin tetikleyicisi olan davranışın içinde gerçekleştiği çatışma sürecinin uyaranlarının algılanması, değerlendirilmesine ilişkin evre Irak krizi ani bir kriz olduğundan kriz öncesi evre bulunmamaktadır.
    TIRMANMA EVRESİ -Krizin tetikleyicisi söz ve eylemin gerçekleştiği evre; savunmacı taraf için kriz algısına bağlı olarak tepki verme zorunluluğunun tartışıldığı süreç Irak’ta 14 Temmuz 1958’de General Abdulkerim Kasım öncülüğünde gerçekleşen askeri darbe sonucunda Monarşi rejimi yıkılarak Cumhuriyet yönetimi kuruldu. Darbe esnasında Irak kralı II. Faysal ve Başbakan Nuri Sait Paşa öldürüldü. Darbe haberini İstanbul havalanında Bağdat Paktı konferansına katılacak üye devletlerin başkanlarını beklerken alan Celal Bayar ve Adnan Menderes bu durum karşısında büyük bir şok yaşamışlardır. Başbakan Adnan Menderes bu darbeyi dış mihraka ve Nasır’ın oyunlarına bağlamış olup Bağdat Paktı’nı yok etme amacı taşıdığını ileri sürmüştür. Menderes hükümeti Irak başbakanının ölümü ile bölgedeki en sadık dostunu kaybetmiş bulunmaktaydı. Menderes ilk etapta Türk birliklerini Irak’a gönderip rejimi tekrar restore etme fikrine sahipti hatta Türk Hükümeti 17 Temmuz’da ABD’ye başvurarak askeri müdahelede kararlı olduğunun ifade etmiş ve ABD’nin kendisini desteklemesini istemiştir. Ancak ABD, Irak halkını yeni rejim yanında kenetleeneceği, Mısır ve SSCB’ye yakınlaştıracağı ve olası bir Sovyet Müdahalesi sonucu doğurabileceği bakımından Türkiye tarafından herhangi bir müdahaleye sıcak bakmamış ve böyle bir müdahale gerçekleşmemiştir. Amerikan birliklerinin darbeden bir gün sonra Lübnan’a ve İngiliz birliklerinin de üç gün sonra Ürdün’e yaptıkları askeri çıkarmalara Türkiye’nin verdiği siyasi ve askeri(İncirlik üssünün ABD tarafından kullanılması) destek muhalefet tarafından eleştiriliyordu. Bu süreçte Eisenhower Doktrini nedeniyle Türk-Amerikan işbirliği bölgede kendini iyice hissettirmiştir. Dışişleri bakanı Zorlu ABD’nin Lübnan’daki askeri harekatı ve Ürdün’deki İngiliz askeri harekatının Türkiye tarafından desteklendiğini ifade etmiş eğer SSCB bölgeye gönüllü gönderirse Türkiye’nin de Ürdün’e birlikler göndereceğini söylemekteydi.
Bu gelişmeler Türkiye ile SSCB arasında gerginliğe neden olmuş, Khrushchev Irak’ta herhangi bir statü değişiminde Türkiye’ye askeri karşılık vereceğini açıklamıştır. SSCB 18 Temmuzda Türkiye’ye bir nota vererek durumu protesto etmiş Türkiye’yi askeri harekat planı yapmakla suçlamıştır. Menderes ise 22 Temmuzda gönderdiği cevabında bölgede krizi daha da arttıracak bir faaliyete girişmeyeceğini ifade ederek ılımlı bir cevap vermiştir. 24 Temmuz ‘da SSCB’nin gönderdiği ikinci notada Türkiye’nin Lübnan ve Ürdün’deki ABD ve İngiliz güçlerine verdiği destekten ötürü eleştirmiş ve gerçeklerle bağdaşmadığını ifade etmiştir. Ayrıca notada Suriye ile Irak sınırlarında Türk askeri yığınakları olduğuna dikkat çekilerek herhangi bir silahlı çatışmanın başlaması olasılığı nedeniyle Türkiye uyarılmıştır.
    KRİZ EVRESİ -Savunmacı tarafın krize özgü tepkisini kararlaştırdığı ve uyguladığı evre; kriz bu evrede yatay veya dikey tırmanabilir. Kriz yönetimi stratejilerine bağlı olarak stres ve gerginliğin yumuşamasına doğru gidiş... Türk Hükümeti kısa bir süre sonra 31 Temmuz 1958’de Bağdat’taki askeri rejimi resmen tanımıştı. Irak ise Bağdat Paktı’ndan 24 Mart 1959’da ayrılmıştır. Ağustos ayında ise Bağdat Paktı CENTO’ya dönüşüyordu.
    KRİZ SONRASI EVRE -Taraflar arasında krizi sonlandıracak girişimlerde başarı sağlandığı takdirde kriz evresi sona erer. Sonrasında ise etkilerin gözlendiği evre başlar. Ani bir kriz olarak patlak veren bu krizde Türkiye bölgede yeralan en yakın dostunu kaybettiği düşüncesiyle fevri davranmaya kalkmış ancak ABD ve SSCB'nin tepkileri neticesinde herhangi harekat gerçekleşmemiştir. Ancak iç siyasette hareketlenmeler başlamış Menderes kendisine de barbe yapacağı gerekçesiyle Aralık 1958'de 9 subay gözaltına alınmıştır. Muhalefet ciddi oranda hükümetten ayrışmakta ve İnönü Türkiye'yi bölgede maceracı bir politika izlemekle suçluyordu.
KRİZİN VE KRİZ YÖNETİMİNİN ÖZELLİKLERİ         KRİZ YÖNETİM STRATEJİLERİ                  ALGILANAN TEHDİDİN CİDDİYETİ -Karar alıcının "kriz"i tetikleyen söz ve eyleme temel değer, öncelikleri bakımından yüklemiş olduğu önem ve anlamın ölçüsü hakkında bilgi verir. Karar alıcı için tehdit ve saldırı ciddiyeti yüksek ise buna uygun kriz yönetim stratejileri seçilir. Siyasi
    RAKİBİN KRİZ YÖNETİM STRATEJİSİ -Krizi tetikleyen eylemi gerçekleştiren tarafın kriz yönetim stratejisi hakkında bilgi verir.  
    RAKİBİN KRİZ YÖNETİM TEKNİĞİ -Rakibin kriz sürecinde hangi kriz yönetim tekniklerinden yararlandığı hakkında bilgi verir.  
    TÜRKİYE'NİN KRİZ YÖNETİM STRATEJİSİ -Türkiye'nin kriz sürecinde uygulamış olduğu kriz yönetim strtejileri hakkında bilgi verir. Yıpratma
    TÜRKİYE'NİN KRİZ YÖNETİM TEKNİĞİ Türkiye'nin kriz yönetim sürecinde hangi kriz yönetim tekniklerinden yararlandığı hakkında bilgi verir. Askeri olmayan baskı
    ŞİDDET SEVİYESİ -Kriz yönetim sürecinde taraflar arasında askeri şiddetin düzeyi hakkında bilgi verir. Şiddetten kasıt zarar verici silahlı çatışmanın gerçekleşmesidir. Psikolojik stres ve baskı yaratma, şiddet unsuru yok
ÜÇÜNCÜ AKTÖRLERİN YAKLAŞIMI       3. AKTÖR / UA ÖRGÜTLER     3. AKTÖR MÜDAHİL ÖRGÜT -Üçüncü  aktör olarak hangi uluslararası, bölgesel örgütlerin krizi sonlandırmaya yarayacak girişimlerde bulunduğuna ilişkin bilgi verir.  
    3. AKTÖR ULUSLARARASI ÖRGÜT MÜDAHALESİ -Kriz sürecinde üçüncü aktörler olarak uluslararası, bölgesel örgütlerin krizi sonlandırmak amacıyla yapmış oldukları girişimlerin niteliği hakkında bilgi verir.  
  3. AKTÖR / DEVLETLER     3. AKTÖR DEVLET -Üçüncü  aktör olarak hangi devletlerin, krizi sonlandırmaya yarayacak girişimlerde bulunduğuna ilişkin bilgi verir. ABD
    3. AKTÖR DEVLET MÜDAHALESİ -Kriz sürecinde üçüncü aktörler olarak devletlerin, krizi sonlandırmak amacıyla yapmış oldukları girişimlerin niteliği hakkında bilgi verir. Müdahalede bulunmama- tarafsızlık
KRİZİN SONUCU       SONUCUN NİTELİĞİ -Krizin nasıl sonuçlandıırlmış olduğuna ilişkin bilgi verir.  
    SONUCUN ŞEKLİ -Krizin  taraflar arasında hangi şekilde sonlandırıldığı hakkında  bilgi vermektedir. Zamanla unutulma
KRİZ SONRASI STATÜ     -Kriz sonlandırılmış ise kriz sonrası süreçte taraflar arasındaki ilişkilerde nasıl bir statünün ortaya çıktığı hakkında  bilgi vermektedir. Statüko Ante
KAYNAK ÖNERİSİ REFERANS ADI      
1 Hüner Tuncer, Menderes'in Dış Politikası Batı'nın Güdümündeki Türkiye, Kaynak Yayınları,2013
2
Hüseyin Bağcı, Türk Dış Politikasında 1950'li Yıllar, Metu Press Yayınları, Ankara, 2001
3  
4 Yazar Adı, Soyadı, Kitap Adı, yayın Yeri: Yayınevi, Yıl      
5 Yazar Adı, Soyadı, Kitap Adı, yayın Yeri: Yayınevi, Yıl      
6 Yazar Adı, Soyadı, Kitap Adı, yayın Yeri: Yayınevi, Yıl      
7 Yazar Adı, Soyadı, Kitap Adı, yayın Yeri: Yayınevi, Yıl      
8 Yazar Adı, Soyadı, Kitap Adı, yayın Yeri: Yayınevi, Yıl      
9 Yazar Adı, Soyadı, Kitap Adı, yayın Yeri: Yayınevi, Yıl      
10 Yazar Adı, Soyadı, Kitap Adı, yayın Yeri: Yayınevi, Yıl      
 
 
Okunma 1086 kez Son Düzenlenme Perşembe, 18 Şubat 2016 14:09
Yorum yapmak için oturum açın

TDP KRİZ ANA SAYFALARI

1924-1926 Musul Krizi

1927 Bozkurt-Lotus Krizi

1930 Küçük Ağrı Krizi

1935 Bulgaristan Krizi

FA -Hatay Krizi Sayfası

FA -1942 Struma Krizi

1945 Sovyet Talepleri Krizi

1955 6-7 Eylül Krizi

1957 Suriye Krizi

1958 Irak Krizi

1964 Johnson Mektubu Krizi

1964 Kıbrıs Krizi

1967 Kıbrıs Krizi

1970-1974 Haşhaş Krizi

1974 Kıbrıs Krizi

1974-1976 Ege Denizi Krizi

1974-1980 NOTAM-FIR Krizi

FA -1981 Limni Krizi

1987 Ege Denizi Krizi

1989 Bulgaristan Göç Krizi

1989-1990 Batı Trakya Krizi

1988-1991 Iraklı Sığınmacılar Krizi

1992 Nahçivan Krizi

1992 TCG Muavenet Krizi

1994 Ege Denizi Casus Belli Krizi

1996 Kardak Kayalıkları Krizi

1997 S-300 Füzeleri Krizi

1998 Suriye (Öcalan) Krizi

2003 Süleymaniye (Çuval) Krizi

2003 Doğu Akdeniz MEB Krizi

2010 Mavi Marmara Krizi

2011 Suriye Krizi

2014 İŞİD Rehine Krizi

2015 Süleyman Şah Türbesi Krizi

2015-2016 Irak Başika Krizi

2015 SU-24 Krizi

S5 Box

Üye Giriş

Sitemize Hoş Geldiniz

Yine Bekleriz, Dileriz Yararlı Olmuştur...