1945 Sovyet Talepleri Krizi Bütünleşik Tablo
TÜBİTAK /SOBAG 1001 Projesi / Proje No. 112K172
Türkiye'de Dış Politika Krizlerinde Karar Verme ve Kriz Yönetimi Süreç Analizi

logotdp

Üye Giriş

Sitemize Hoş Geldiniz

Yine Bekleriz, Dileriz Yararlı Olmuştur...

  • Üye Kayıt
Perşembe, 10 Ekim 2013 15:49

1945 Sovyet Talepleri

Yazan
Ögeyi Oylayın
(0 oy)

TÜRKİYE DIŞ POLİTİKA KRİZLERİ    
KRİZ YÖNETİMİ BÜTÜNLEŞİK ÖZET TABLOSU       
         
GENEL BİLGİLER                 KRİZİN ADI   1945 SOVYET TALEPLERİ KRİZİ  
  DIŞ POLİTİKA KRİZİ AKTÖRLERİ   Türkiye-SSCB  
  KRİZİ TETİKLEYEN BİRİM   Devlet  
  HÜKÜMET YAPILARI  TÜRKİYE Tek Parti Hükümeti  
    KARŞI TARAF Tek Parti Hükümeti  
  SEÇİLMİŞ KARAR ALMA SÜRECİ AKTÖRLERİ TÜRKİYE    
    DEVLET BAŞKANI İsmet İnönü  
    BAŞBAKAN Şükrü Saraçoğlu  
    DIŞİŞLERİ BAKANI Hasan Saka  
    SAVUNMA BAKANI Cemil Cahit Toydemir  
    İÇİŞLERİ BAKANI    
    GNKUR BAŞKANI Cahit Omurtak  
    BÜYÜKELÇİ/DANIŞMAN/BÜROKRAT/ Selim Sarper  
    BÜYÜKELÇİ/DANIŞMAN/BÜROKRAT/    
    RAKİP ÜLKE    
    DEVLET BAŞKANI Josef Stalin  
    BAŞBAKAN    
    DIŞİŞLERİ BAKANI Vyaçheslav Molotov  
    SAVUNMA BAKANI    
    İÇİŞLERİ BAKANI    
    GNKUR BAŞKANI    
    BÜYÜKELÇİ/DANIŞMAN/BÜROKRAT/ Sergei İvanoviç Kavtarazde  
    BÜYÜKELÇİ/DANIŞMAN/BÜROKRAT/    
         
  ÇATIŞMA - KRİZ İLİŞKİSİ Tekrarlamayan çatışma 19 Mart 1945’de SSCB Dışişleri Bakanı Molotov’un Türkiye’nin Moskova Büyükelçisi Selim Sarper ile yaptığı görüşmede yaptığı görüşmede, Türkiye ve SSCB arasında 1925 tarihli Dostluk-İşbirliği ve Saldırmazlık Antlaşması’nın yenilenmeyeceğini bildirmiştir. Ayrıca, Molotov, Montreux sözleşmesinde değişiklikler yapılmasını gerektiğini ifade etmiştir. 4 Nisan 1945'te İsmet İnönü İngiltere ile yapılan görüşmelerden sonra "andlaşmada değişiklik taleplerini dikkat ve iyi niyetle incelemeye hazır bulunduğunu" Rusya’nın Ankara Büyükelçisine (Vinogradof) bir deklarasyonla bildirmiştir. Bu görüşmede 1921 tarihli sınır antlaşmasının yeniden güncellenmesi -buna mukabil Kars ve Ardahan'ın SSCB’ye iadesi, boğazlarda üs ve ortak savunma talebi gündeme gelmiştir.
  KRİZİ TETİKLEYEN OLAY   -Çatışmayı krize tetikleyen somut-özgül sözsel/eylemsel davranışın ne olduğu açıkça belirtilir   
  KRİZİN SÜRESİ  KRİZİN TETİKLENME TARİHİ 12 Haziran 1945 12 Haziran’da İsmet İnönü başkanlığında toplanan kabinenin Sovyet Talepleri'ni resmen taleplerini resmen reddetmesi.
    KRİZİN SONA ERME TARİHİ 30 Mayıs 1953 Resmi olarak Sovyet taleplerinden vazgeçildiğini Stalin sonrası dönemde 30 Mayıs 1953'te gerçekleştirilen yarı resmi açıklama
  KRİZİN TİPİ      
    Tarafları Açısından -Krizin analizi için tarafları açısından açık bilgi verilir İki Taraflı Dış Politika Krizi
    Çıktığı Coğrafya Açısından -Krizin ortaya çıktığı coğrafya açısından açık bilgi verilir Karadeniz /Kafkaslar
    Kriz - Zaman İlişkisi Açısından -Krizin analizi açısından ortaya çıkış zamanı hakkında açık bilgi verilir Gelişen Kriz
    Krizi Çıkaran Tarafın Niyeti Açısından -Kriz yaratacak sözsel/eylemsel davranışı gerçekleştiren tarafın niyetine ilişkin bilgi verilir Tasarlanmış Kriz
  KRİZİ TETİKLEYEN OLAY     OLAYIN KATEGORİSİ Siyasi, Askeri ÖZET: -Türk dış politikası krizleri içerisinde 1945 Sovyet Talepleri Krizi, en uzun döneme yayılan krizdir. Kriz, 12 Haziran 1945’te başlamış, 1947 Truman Dokrini ile etkisini azaltmış ancak Stalin’in ölümü sonrasında Rus yöneticilerin 30 Mayıs 1953’te yaptıkları yarı resmi deklarasyon ile sona ermiştir.
Sovyet Talepleri Krizi, Soğuk Savaş’ın ortaya çıkışının ilk işaretlerinin hissedildiği, uluslararası sistemdeki değişim ve bloklaşma hareketlerinin ortaya çıkmaya başladığı bir dönemde meydana gelmiştir. Sovyet talepleri Krizi, Türkiye açısından her alanda büyük bir değişime işaret etmektedir. Sovyet Talepleri Krizi, Türkiye’nin hem iç, hem de dış politikasında önemli değişiklerin yaşanmasına neden olmuştur. Toprak talepleri, Türkiye’nin batı bloğunda yer almasının önünü açtığı gibi, ülke içerisinde çok partili hayata geçilmesini de sağlamıştır.
    KRİZİN TETİKLEYİCİSİ SSCB'nin Türkiye'den toprak talebi (Kars ve Ardahan)  
    KRİZ TETİKLEYİCİSİNİN ŞEKLİ Sözlü Eylem  
    KRİZİ TETİKLEYEN OLAYA İLK TEPKİ Siyasi, Askeri  
KRİZ YÖNETİM ANALİZ SÜRECİ         KRİZ YÖNETİM EVRESİ                KRİZ BAŞLANGIÇ EVRESİ -Krizin tetikleyicisi olan davranışın içinde gerçekleştiği çatışma sürecinin uyaranlarının algılanması, değerlendirilmesine ilişkin evre 1921 Tarihli “saldırmazlık antlaşması” olmasının yenilenmeyecek olmasıSSCB'nin Türkiye’ye saldırmazlık taahhüdünü sona ermesi anlamına geliyordu. Türkiye cephesinde “Sovyet Talepleri” olarak isimlendirilen bu üç talep tam bir güvenlik sorunu olarak algılanmıştır.
    TIRMANMA EVRESİ -Krizin tetikleyicisi söz ve eylemin gerçekleştiği evre; savunmacı taraf için kriz algısına bağlı olarak tepki verme zorunluluğunun tartışıldığı süreç Sovyet Talepleri'nin Türkiye tarafından kabul edilememesi, Türküye'nin öncelikle İngiltere daha sonra ise ABD desteğine başvurması ve bu amaçla çok partili hayata geçilerek ABD ittfakı içerisinde yer alacağının ortaya çıkması krizi tırmandırmıştır.
    KRİZ EVRESİ -Savunmacı tarafın krize özgü tepkisini kararlaştırdığı ve uyguladığı evre; kriz bu evrede yatay veya dikey tırmanabilir. Kriz yönetimi stratejilerine bağlı olarak stres ve gerginliğin yumuşamasına doğru gidiş... 07 Haziran 1945 Molotof-Sarper görüşmesi, 12 haziran'da Ankara'ya bildirildi.Dünya basınına ise 26 Haziran'da yansımıştır. (boğazlarda imtiyazlı statü ve Kars Ardahan)Ayrıca Reuters'ın belirttiğine görebu talepler daha demokratik temsili bir Türk hükümeti kurulmasını da içermektedir.Dolayısıyla Sovyetlerin Türkiye'de rejimi değiştirmeye yönelik bir çabasının da olduğunu belirtmrk mümkündür. 18 Haziran'da Büyükelçi Sarper taleplerin müzakere dahi edilemeyeceğini resmi olarak Molotov'a bildirmiştir. Bu dönemde Sovyetler öncelikle hem Türkiye'nin hem de Müttefiklerin tepkisini ölçmeye yönelmiştir.
    KRİZ SONRASI EVRE -Taraflar arasında krizi sonlandıracak girişimlerde başarı sağlandığı takdirde kriz evresi sona erer. Sonrasında ise etkilerin gözlendiği evre başlar. Türkiye ordusunu kuvvetlendirmek ve ekonomik gücünü arttımak için ABD Kongresi'den" Truman Yardımı"nı almıştır. 1951 yılında ise NATO'ya dahil olmuştur.
KRİZİN VE KRİZ YÖNETİMİNİN ÖZELLİKLERİ         KRİZ YÖNETİM STRATEJİLERİ                  ALGILANAN TEHDİDİN CİDDİYETİ -Karar alıcının "kriz"i tetikleyen söz ve eyleme temel değer, öncelikleri bakımından yüklemiş olduğu önem ve anlamın ölçüsü hakkında bilgi verir. Karar alıcı için tehdit ve saldırı ciddiyeti yüksek ise buna uygun kriz yönetim stratejileri seçilir. Toprak Bütünlüğüne Yönelik Tehdit
    RAKİBİN KRİZ YÖNETİM STRATEJİSİ -Krizi tetikleyen eylemi gerçekleştiren tarafın kriz yönetim stratejisi hakkında bilgi verir. SSCB, kendisine oranla çok daha güçsüz durumda bulunan Türkiye’ye karşısında talep edilen şeyi gerçekleştirmeyi reddederse bir şekilde acı çekeceği ve ciddi zarara uğrayacağı algısını oluşturmak üzere kurgulanmış şantaj stratejisi uygulayarak krizde Türkiye’nin güvenlik endişelerini tetiklemiştir.
    RAKİBİN KRİZ YÖNETİM TEKNİĞİ -Rakibin kriz sürecinde hangi kriz yönetim tekniklerinden yararlandığı hakkında bilgi verir. Türkiye, uluslararası aktörlerin desteğini yanına çekmek; krizin ilk dönemlerinde İngiltere daha sonraları ise ABD'nin desteğine odaklanmıştır.
    TÜRKİYE'NİN KRİZ YÖNETİM STRATEJİSİ -Türkiye'nin kriz sürecinde uygulamış olduğu kriz yönetim strtejileri hakkında bilgi verir. Türkiye’nin boğazlar meselesi ve SSCB’nin toprak taleplerine ilişkin ilk politikası egemenliğini ihlal eden talepleri reddetmek, diğer konularda ise açık kapı bırakmak şeklinde ifade edilebilir.
    TÜRKİYE'NİN KRİZ YÖNETİM TEKNİĞİ Türkiye'nin kriz yönetim sürecinde hangi kriz yönetim tekniklerinden yararlandığı hakkında bilgi verir. Kriz süresince şiddet unsuru bulunmamakla birlikte bazı askeri hareketlikler olmuş bu da Türkiye’yi alarm durumuna geçirmeye yetmiştir.
    ŞİDDET SEVİYESİ -Kriz yönetim sürecinde taraflar arasında askeri şiddetin düzeyi hakkında bilgi verir. Şiddetten kasıt zarar verici silahlı çatışmanın gerçekleşmesidir. Türkiye'nin Dönemin süper güçlerinden Sovyetler karşısında güç asimetrisinden kaynaklanan bir dengesizlik söz konusudur.
ÜÇÜNCÜ AKTÖRLERİN YAKLAŞIMI       3. AKTÖR / UA ÖRGÜTLER     3. AKTÖR MÜDAHİL ÖRGÜT -Üçüncü  aktör olarak hangi uluslararası, bölgesel örgütlerin krizi sonlandırmaya yarayacak girişimlerde bulunduğuna ilişkin bilgi verir. Kriz döneminde BM antlaşması yeni imzalandığı için olaya müdahil olabilecek tek örgüt BM’dir. Fakat BM’nin krize ilişkin herhangi bir karar almadığı bilinmektedir. Bu nedenle üçüncü aktör örgüt davranışının krizde etkili bulunmadığı söylenebilir. Sovyet Talepleri Krizi'nin yaratatığı güvenlik endişeleri nedeniyle Türkiye Batı Bloğu içerisinde yer almaya başlamış ve daha sonra NATO'nun güvenlik şemsiyesine dahil olmuştur.
    3. AKTÖR ULUSLARARASI ÖRGÜT MÜDAHALESİ -Kriz sürecinde üçüncü aktörler olarak uluslararası, bölgesel örgütlerin krizi sonlandırmak amacıyla yapmış oldukları girişimlerin niteliği hakkında bilgi verir. Sovyet Talepleri Krizi, Türk Karar alıcılarının algılamaları açısından birincil önemdedir.
  3. AKTÖR / DEVLETLER     3. AKTÖR DEVLET -Üçüncü  aktör olarak hangi devletlerin, krizi sonlandırmaya yarayacak girişimlerde bulunduğuna ilişkin bilgi verir. İngiltere-ABD
    3. AKTÖR DEVLET MÜDAHALESİ -Kriz sürecinde üçüncü aktörler olarak devletlerin, krizi sonlandırmak amacıyla yapmış oldukları girişimlerin niteliği hakkında bilgi verir. Askeri, Siyasi, Ekonomik ve Moral Destek /ABD’nin mali ve askeri güç gösterisi ve İngiltere’nin siyasi desteği önemli olmuştur. Zaten ABD’nin desteğinden önce Türkiye İngiltere’nin desteğini yanına almıştır. Buna ek olarak üçüncü aktör olarak ABD’nin Missouri gemisini Türkiye’ye göndermesi Türkiye açısından büyük moral desteği sağlamıştır.
KRİZİN SONUCU       SONUCUN NİTELİĞİ -Krizin nasıl sonuçlandıırlmış olduğuna ilişkin bilgi verir.  
  BELİRSİZ SONUCUN ŞEKLİ -Krizin  taraflar arasında hangi şekilde sonlandırıldığı hakkında  bilgi vermektedir. TEK TARAFLI DEKLARASYON
KRİZ SONRASI STATÜ     -Kriz sonlandırılmış ise kriz sonrası süreçte taraflar arasındaki ilişkilerde nasıl bir statünün ortaya çıktığı hakkında  bilgi vermektedir.  ZIMNİ YENİ STATÜ
KAYNAK ÖNERİSİ REFERANS ADI      
1 Feridun Cemal Erkin, Türk-Sovyet İlişkileri ve Boğazlar Meselesi, (Ankara: Başnur Matbaası,1968).   
2 Metin Toker, Türkiye Üzerinde 1945 Kâbusu,( Ankara: Akis Yayınları, 1971).   
3 Cemil Hasanlı, Tarafsızlıktan Soğuk Savaşa Doğru Türk-Sovyet İlişkileri 1939-1953, (Ankara: Bilgi Yayınevi, 2008).   
4 Melih Aktaş, 1950-1960 Demokrat Parti Dönemi Türk Sovyet İlişkilerinde Amerikan Faktörü, (İstanbul:Şema Yayınevi, 2006).   
5 Erik Jan Zürcher, Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, 29.Baskı (İstanbul: İletişim Yayınları, 2009).   
6 Oral Sander, Siyasi Tarih 1919-1994, 15. Baskı (Ankara: İmge Kitabevi, 2007).   
7 Alexander L. George, “Strategies for Crisis Management”, Avoiding War, Ed. Alexander George, (USA: Westwiev Press, 1991).   
8 Erel Tellal, “Sovyet dış Politikası ve Gromiko”, http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/42/931/11623.pdf, 262, [04.04.2015].   
9 Osman Yalçın, “İkinci Dünya Savaşı Sonrasında Sovyet Tehdidi karşısında Kalan Türkiye’nin Batı ile İşbirliği Yapma Süreci”, Turkish Studies, Vol 8/5, Bahar, 2013.   
10 Yazar Adı, Soyadı, Kitap Adı, yayın Yeri: Yayınevi, Yıl   
Okunma 1079 kez Son Düzenlenme Cuma, 22 Nisan 2016 17:11
Yorum yapmak için oturum açın

TDP KRİZ ANA SAYFALARI

1924-1926 Musul Krizi

1927 Bozkurt-Lotus Krizi

1930 Küçük Ağrı Krizi

1935 Bulgaristan Krizi

FA -Hatay Krizi Sayfası

FA -1942 Struma Krizi

1945 Sovyet Talepleri Krizi

1955 6-7 Eylül Krizi

1957 Suriye Krizi

1958 Irak Krizi

1964 Johnson Mektubu Krizi

1964 Kıbrıs Krizi

1967 Kıbrıs Krizi

1970-1974 Haşhaş Krizi

1974 Kıbrıs Krizi

1974-1976 Ege Denizi Krizi

1974-1980 NOTAM-FIR Krizi

FA -1981 Limni Krizi

1987 Ege Denizi Krizi

1989 Bulgaristan Göç Krizi

1989-1990 Batı Trakya Krizi

1988-1991 Iraklı Sığınmacılar Krizi

1992 Nahçivan Krizi

1992 TCG Muavenet Krizi

1994 Ege Denizi Casus Belli Krizi

1996 Kardak Kayalıkları Krizi

1997 S-300 Füzeleri Krizi

1998 Suriye (Öcalan) Krizi

2003 Süleymaniye (Çuval) Krizi

2003 Doğu Akdeniz MEB Krizi

2010 Mavi Marmara Krizi

2011 Suriye Krizi

2014 İŞİD Rehine Krizi

2015 Süleyman Şah Türbesi Krizi

2015-2016 Irak Başika Krizi

2015 SU-24 Krizi

S5 Box

Üye Giriş

Sitemize Hoş Geldiniz

Yine Bekleriz, Dileriz Yararlı Olmuştur...