KRİZ ANALİZİ-YÖNETİMİ KAVRAMLAR-TERİMLER SÖZLÜĞÜ
TÜBİTAK /SOBAG 1001 Projesi / Proje No. 112K172
Türkiye'de Dış Politika Krizlerinde Karar Verme ve Kriz Yönetimi Süreç Analizi

logotdp

ÜYE GİRİŞ

Sitemize Hoş Geldiniz

Yine Bekleriz, Dileriz Yararlı Olmuştur...

S5 Register

  • Üyelik

KRİZ ANALİZİ-YÖNETİMİ KAVRAMLAR-TERİMLER SÖZLÜĞÜ

Search for glossary terms (regular expression allowed)
Begin with Contains Exact termSounds like

Glossaries

Term Definition
AĞIR HASAR
Tehdidin Ciddiyetine  Göre Tasnif 
Kod: E
 

Ağır Hasar

Krize neden olayın savunmacı tarafın öncelikli çıkar ve değerlerine yönelik bir tehdit oluşturması, savunmacı tarafın çıkar ve değerleri üzerinde etkili, kolaylıkla telafi edilemez hasar yaratması durumu.


AMBARGO
Krizi Tetikleyen Olayın Niteliğine Göre Tasnif 
Kod: D
 

Ambargo [Krizi]

Kriz öncesi ve sırasında taraflardan birinin diğerine yönelik olarak almış olduğu yoksunluk yaratacak önlemler bütünü. Yoksunluk özgün duruma göre hedef ülkenin ekonomik, siyasi, kültürel, askeri vb öncelikli alanlarında baskı-etki yaratmaya yönelik olarak planlanabilir. 

Ambargo kararının ulusal - uluslararası hukuk açısından meşru bir zemine dayanması ve/ya BM gibi bir uluslararası örgütün almış olduğu bir zorlama kararı çerçevesinde saldırganı caydırmaya dönük olması beklenir.

 


 

ANİ KRİZ
Krizin Ortaya Çıkış Şekline Göre Tasnif 
Kod: Z2
 

Ani Kriz [Sudden Crisis / Surprise Crisis / Unexpected Crisis]

Ortaya çıkış şekli bakımından "kriz" tanımına en uygun kriz tipidir. Taraflar arasında ilişkilerde özgün gündeme/olaya ilişkin diplomatik-siyasi süreç işlerken taraflardan birinin (genellikle saldırgan tarafın) fiili bir eylemi sonucunda gerilimin yükselmesi ve diplomatik-siyasi tepkinin askeri güç ile desteklenmek zorunda bırakılması söz konusudur. Gerilimi arttıran/tırmandıran tetikleyici fiili eylem savunmacı tarafça önceden tahmin edilemediğinden karar alma ve tepki gösterme süreci de kısıtlıdır. Ani bir krizde karar alıcının eldeki kısıtlı bilgi ile zamana karşı mücadele etmesi gerekir, dolayısıyla risk, tehlike, tehdit bu aşamada artık karar alıcı bakımından fiili saldırı olarak görülür. Tırmandırıcı eylem ve/ya davranışa tepki gösterirken karar alıcının yoğun bir stres ve savaş riski ile karşı karşıya kaldığı görülür.

 Örneğin Kardak Kayalıkları konusunda çatışma hali sürerken Yunanistan'ın Doğu Kardak Kayalığına askerlerini çıkartarak Kayalıkların kendisine ait olduğu iddiasını askeri araç ve yöntemlerle de destekleme girişimi Türkiye açısından beklenen bir eylem / girişim olarak değerlendirilmediği için sürpriz bir gelişme olarak kabul edilmiş ve Yunanistan'ın bu eylemine karşı ivedi ve aynı ölçüde kararlılık ifade eden bir yöntem - araç ile karşılık vermesi gerekmiştir.

 Krize neden olan olay savunmacı taraf için beklenilmedik bir olay olduğu ve karar vericiler için tepki süresini kısıtlayarak sürpriz niteliği taşıdığından dolayı hızla tırmanabilir. Nitekim  1995 yılı sonunda Figen Akat gemisinin Kardak Kayalıkları'nda karaya oturması ile başlayan diplomatik - siyasi - hukuksal nitelikli görüş alışverişi sürerken Yunanistan'ın Kayalıklara asker çıkartması Türkiye açısından bir oldu bitti olarak algılanmış ve askeri bir eyleme askeri bir eylemle/tepkiyle cevap vermek zorunda kalınmıştır. Yunanistan'ın Kayalıklara asker çıkartması Türkiye tarafından önceden tahmin edilemediğinden sürpriz niteliğindedir ve gelişme ani kriz olarak kabul edilmiştir.

Tarafların krizlerdeki niyet ve rolleri bakımından ele alındığında teknik anlamda kaza sonucunda ortaya çıkan krizleri tam da bu niteliklerinden dolayı ani krizler içerisinde değerlendirmek gerekir..


 

ANLAŞMA İHLALİ
Krizi Tetikleyen Olayın Niteliğine Göre Tasnif 
Kod: D
 

Anlaşma İhlali [Krizi]

Saldırgan tarafın söylem ve eyleminin iki taraf arasında daha önce yapılmış bir anlaşmanın ihlali sonucunu doğurması. Böylesi bir durum savunmacı (statükocu) taraf açısından fiili durum yaratma girişimi olarak değerlendirilerek ilişkilerde gerginlik ve tırmanmaya yol açabilir.

Anlaşmanın ihlali sayılabilecek davranış kendiliğinden bir tırmanmaya yol açmayabilir. Bununla birlikte özellikle daha önceki bir gerginliği ve/ya sorunu geçici olarak ortadandan kaldırmak üzere yapılan anlaşmalar, moratoryumların ihlali gerginliği hızla tırmandırarak kriz boyutuna ulaştırabilir.

 

Örneğin 1987 yılında Yunanistan'ın 1976 tarihli Bern Deklarasyonu'nun artık geçerli olmadığını açıklaması ile başlayan kıta sahanlığı krizi bu türden bir ihlal hali olarak kabul edilebilir. Gerginliğin giderilmesi ve kriz halinin ortadan kaldırılabilmesi için uzlaşılan anlaşmanın geçerliliğinin sürdüğünü kabullenmek yeterli olabilmektedir.

 


 

ARABULUCULUK
Kriz Yönetim Tekniği 
Kod: G
 

 Arabuluculuk

Kriz yaratan olayın taraflar arasında diplomatik, siyasi müzakerelerle çözülemediği veya çözüm arayışlarını tıkayan pürüzlü konuların bulunması halinde tarafların her ikisinin de güvenini sağlayan bir uluslararası şahsiyetin taraflar arasında diyalog ve iletişim sürecini hızlandırması. Arabuluculuk girişimi doğrudan bir ülkenin (örneğin ABD, RF) siyasi liderleri tarafından başlatılabileceği gibi BM, AB, NATO gibi uluslararası örgütlerin genelsekreter veya dönem başkanları tarafından da başlatılabilir. 

Arabuluculukta, genellikle ve büyük ölçüde, krizi tırmandıracak girişimler önlenmeye çalışılırken taraflar arasında doğrudan - dolaylı iletişim kanallarının açık tutulmasına çalışılır, müzakereler açık tutularak uzlaşı için ortak bir zeminde buluşabilmeleri hedeflenir.

 Bu konuda bkz.; 

 


 

ARABULUCULUK
Üçüncü Aktör Müdahalesi 
Kod: JA
 

Arabuluculuk

Kriz ortamında taraflar arasında doğrudan iletişim kanallarının işletilemediği durumlarda üçnüncü aktör ve/ya temsilcileri taraflar arasıdna krizi sonlandıracak girişimleri yürüten aracılar durumuna gelebilir. Taraflar kriz yaratan olaya ilişkin görüş, çıkar, öncelik ve beklentilerini arabulucu aktör aracılığı ile karşı tarafa iletirken rakibin benzer görüşlerini de öğrenme şansı elde ederler. Kimi zaman arabulucu aktör tarafların duymak istedikleri ile mevcut durum arasında bir orta yol bulmaya odaklanarak krizi sonlandırmaya çalışır. Eğer her iki taraf da arabulucunun görev ve yetki alanlarından memnun ve yürüttüğü faaliyeti destekliyor ise doğrudan müzakere sürecine ulaşmak açısından bir fırsat yaratmak mümkün olabilir.


 

ASKERİ
Hükümet Yapısına Göre Tasnif 
Kod: A1
  

Askeri [Hükümet]

Kriz anında tarafların siyasal rejim özelliklerine göre hükümetin seçimlerle iktidara gelmiş olan siviller tarafından değil darbeyle işbaşına gelmiş askerler tarafından oluşturulması. Askeri cunta hükümet işlerinin planlanan şekilde yürütülmesi sürecinde uygun gördükleri sivil teknokrat ve bürokratlardan yararlanabilmektedir. Görünürde bir "sivil" hükümet ve bir meclis oluşturulmuş olsa da demokratik bir örgütlenme ve seçim sürecinden geçerek meclis ve hükümet oluşturulamadığı için rejimin ve hükümetin "askeri" vesayet aldında bir siyasi yapıyı yansıttığı görülür.

 


 

ASKERİ HAREKETLİLİK
Krizi Tetikleyen Olayın Niteliğine Göre Tasnif
Kod: D-3
 

Askeri Hareketlilik

Düşmanca ilişkilerin ve/ya uyuşmazlık halinin süreklilik arzettiği, doğrudan iletişim kanallarının işlemediği durumlarda taraflar bir diğerinin her türden hazırlık ve eylemini güvenlik kalıpları içerisinde değerlendirmeye başlayabilirler. Böylesi bir durumda tarafların özellikle sınır bölgelerinde yapacakları askeri hazılık ve tatbikatlar diğer tarafça saldırgan bir askeri hazırlık olarak yorumlanabilmektedir. Bu durumda sürpriz bir saldırı ile karşılaşmamak düşüncesi ile savunmacı taraf da asker hazırlıklarını  arttırmaya yönelebilmektedir.

Sonuçta askeri hareketliliğin her iki tarafta da artış göstermesi çatışma - savaş riskini tırmandırmaktadır. Tırmanan askeri hazırlık ve savaş ihtimali taraflardan herhangi birinin önleyici/önalıcı bir saldırı başlatmasına yol açabilir.

 


 

ASKERİ KRİZ
Krize Neden Olan Olayın Niteliğine Göre Tasnif 
Kod: O2
 

 Askeri [Kriz]

Niteliği  bakımından ulusal güvenliği doğrudan bir fiili saldırı hali ile etkileyen ve hızla askeri önlem almayı gerektiren kriz hali... Doğrudan ülke sınırlarına saldırı, askeri hedeflere saldırı veya tehdit halinin var olması ile tırmanan kriz durumu...

  


 

ASKERİ OLMAYAN BASKI
Kriz Yönetim Tekniğine Göre Tasnif 
Kod: G
 

Askeri Olmayan Baskı

 Kriz analiz ve yönetim sürecinde savunmacı tarafın strateji belirlerken askeri olmayan fakat karşı tarafta kararlılık ve direnç olarak algılanmasına yol açacak baskı/etki tekniklerinden yararlanması durumu.

 

Benzer bir durum saldırgan stratejiler için de söz edilebilir; böylesi bir durumda saldırgan tarafın başvurduğu askeri olmayan baskı araç ve yöntemleri savunmacı taraf üzerinde baskıya direnç gösterme kapasitesini gözden geçirmek zorunda bırakabilir. Saldırgan tarafın askeri olmayan baskı araç ve yöntemlerine baş vurması durumunda eğer savunmacı tarafın direnç kapasitesi yüksek ise krizin zaman yayılması olasılığı yüksektir.


 

ASKERİ ŞİDDET İCEREN COKLU TEPKİ
Krizi Tetikleyen Olaya İlk Tepkiye Göre Tasnif 
Kod: TT
 


Askeri Şiddet İçeren Çoklu Tepki

Siyasal karar alıcı ve krizi yöneten aktörler kriz olarak algıladıkları durumu tetikleyen eylem, olay, değişiklik veya meydan okumaya gösterecekleri tepkiyi belirlerken bir yandan diplomatik, siyasi, hukuksal araç ve yöntemlerden yararlanmaya karar verirler diğer yandan bunları destekleyecek şekilde askeri şiddet içeren yöntemleri uygularlar. Bu durum genellikle krizi tetikleyen gelişmenin karar alıcılarda yaratmış olduğu yoksunluğun önem ve düzeyi ile bağlantılıdır. Karar alıcıda ağır hasar, ülkesel bütünlüğü, temel değer ve öncelikleri, ülke güvenliğini doğrudan tehdit eden durum algısı yarattığı veya doğrudan askeri yöntemler kullanıldığı takdirde gösterilecek tepki içerisinde askeri şiddete yer verilmesi mümkündür. Ancak meşruiyet ilişkisi bakımından askeri kuvvet kullanımında BM ölçütlerinin dikkate alınması gerekir.

 


 

ASKERİ ŞİDDET İCERMEYEN COKLU TEPKİ
Kriz Tetikleyen Olaya İlk Tepkiye Göre Tasnif
Kod: TT
 


Askeri Şiddet İçermeyen Çoklu Tepki

 Siyasal karar alıcı ve krizi yöneten aktörler kriz olarak algıladıkları durumu tetikleyen eylem, olay, değişiklik veya meydan okumaya gösterecekleri tepkiyi belirlerken bir yandan diplomatik, siyasi, hukuksal araç ve yöntemlerden yararlanmaya karar verirler diğer yandan bunları destekleyecek şekilde askeri araç ve yöntemleri uygularlar. Bu durum genellikle krizi tetikleyen gelişmenin karar alıcılarda yaratmış olduğu yoksunluğun önem ve düzeyi ile bağlantılıdır. Karar alıcıda ağır hasar, ülkesel bütünlüğü, temel değer ve öncelikleri, ülke güvenliğini doğrudan tehdit eden durum algısı yarattığı veya doğrudan askeri yöntemler kullanılabilir. Ancak. Çeşitli gerekçelerle karar alıcı henüz askeri yöntemler içerisinde şiddet kullanılmasını uygun görmez. Uygulamış olduğu kriz yönetim stratejilerinin hasım üzerinde etkili olmasını bekler. Böyle bir durumda tarafların askeri bir sıcak çatışmaya-savaşa henüz hazır olmadıkları ve/ya savaş çıkarmaktan kaçındıkları düşünülebilir. Meşruiyet ilişkisi bakımından savaş çıkartmanın sorumluluğu ve maliyetinşn yüksekliğ dikkate alınarak diplomatik,siyasi, hukuksal yöntemlere ağırlık verilerek durum eşitlenmeye çalışılır. 

Örneğin 1996 Kardak Kayalıkları Krizi'nde Türkiye için krizi tetikleyen eylem Yunanistan'ın Kayalıklara asker çıkartmış olmasıdır. Bu krizde Türkiye krizi tetikleyen eyleme tepkisini oluştururken bir yandan siyasi, diplomatik yöntemleri uygulamış diğer yandan da savaş çıkartmanın sorumluluğunu Yunanistan'ın sırtına yükleyerek ikinci Kayalığa da kendisi asker çıkartmıştır. Her iki taraf da askeri enstrümanlardan yararlanmış olmalarına karşın şiddete/askeri şiddete kriz yönetim stratejilerinde yer vermemişlerdir. [Burada şiddetten anlaşılması gereken askeri araçlar ve yöntemler kullanılırken aktörler tarafından bir sıcak çatışmanın ve sınırlı da olsa bir savaşın başlatılmasıdır.]

 Bu tepki türünde karar alıcı ulusal - uluslararası sistem koşullarını, hasmının kapasitesini ve diğer birçok parametreyi dikkate alarak tepkisini belirler. Tetikleyici eyleme göstereceği tepkide elindeki uygun araç ve yöntemleri devreye sokar. Bunları desteklemek ve etkisini pekiştirmek için askeri yöntemlere başvurabilir ancak bunları uygularken henüz şiddete başvurulmasına izin vermemiştir.

 

 


 

ASKERİ-SİYASİ DESTEK
Üçüncü Aktör Müdahalesi 
Kod: JA
 

Askeri Destek

Kriz sırasında üçüncü aktörlerin krizi sona erdirebilmek için taraflardan birine -genellikle savunmacı tarafa askeri destek vermesi durumu. Burada amaç saldırganı gerçekleştirdiği saldırıdan caydırmak ve yaratılan fiili durumu durdurmaktır.

 


 

AZINLIK HÜKÜMETİ
Hükümet Yapısına Göre Tasnif 
Kod: A1
 

Azınlık [Hükümeti]

Kriz anında tarafların siyasal rejim özelliklerine göre parlamentodaki siyasi partilerin hiç birinin güven oyu alarak hükümeti tek başlarına veya koalisyon halinde kurmalarının mümkün olmadığı durumlarda yeni bir [erken] genel seçime gidilinceye kadar halihazırdaki güvenoyu alamamış hükümetin iktidarda bulunmasını hükümete katılmayarak desteklemesi durumu.

 


 

BASKI [Tehditi]
Tehdidin Ciddiyetine  Göre Tasnif 
Kod: E
  

 Baskı [Tehditi]

Krize neden olayın savunmacı taraf üzerinde etki yaratacak ve karar vermesini güçleştirecek ve dayatılan fiili durumu kabullenmeye zorlayacak tarzda baskı yaratmaya yönelik olması durumu.

 


 

CoalaWeb Traffic

Today92
Yesterday2868
This week92
This month41144
Total715557

Who Is Online

1
Online

18-11-19

TFPC Hızlı İletişim

S5 Box

ÜYE GİRİŞ

Sitemize Hoş Geldiniz

Yine Bekleriz, Dileriz Yararlı Olmuştur...

S5 Register